Đất nước mến yêu – Phần 1

Giữa lúc cả tướng lẫn quân đều bị cái đói hành hạ thì gặp một rừng cây đầy trái lạ. Quân lính hái ăn thử thấy ngon, bèn đem dân cho Định Vương và các quan tướng.
Nổi tiếng hơn cả là rừng lòn bon huyện Đại Lộc ở đầu nguồn sông Vu Gia do chất lượng ngon, sản lượng nhiều và được triều đình nhà Nguyễn chọn làm phẩm vật cung tiến theo chế độ quản lý riêng. Lòn bon còn được gọi bằng những tên biến âm khác như: bòn bon, bòng bong, lòng bong, loong boong; người Catu gọi là tabon, chưa kể những tên phiên âm của người nước ngoài.
Trái lòn bon, đặc sản xứ Quảng Nam
Thời vàng son trong quá khứ
Mùng một Tết năm Nhâm Tuất (1802), lúc ấy vua Gia Long đang đặt hành tại ở Đông Hải (Quảng Bình) để chỉ huy các trận đánh với quân tướng Tây Sơn, dinh Quảng Nam cho chạy cho chạy đường trạm đưa quả lòn bon trái vụ ra dâng; vua đem chia cho các tướng sĩ. Tháng năm năm Đinh Hợi (1827), vua Minh Mệnh tuần du Quảng Nam, các quan địa phương dân lên những quả lon bon chín sớm đầu mùa. Vua liền sai trung sứ mang biểu thỉnh an và trái lòn bon tức tối ruỗi ngựa về Kinh dâng lên đức Hoàng thái hậu ở cung Từ Thọ. [Đại Nam thực lục, bản dịch Viện Sử học, tập III, 1963, trang năm và tập VIII, 1964, trang 236]. Đến năm Bính Thân (1836), đúc cửu đỉnh đặt trước Thế miếu, vua Minh Mệnh cho khắc hình cây lòn bon vời mỹ danh “Nam trân” vào Nhân đỉnh. [Đại Nam nhất thống chí, bản dịch Phạm Trọng Điền, nhà xuất bản Thuận Hóa, tập 2, 397]. Những điều Quốc sử quán triều Nguyễn ghi trong các sách trên cho thấy quả lòn bon ở Quảng Nam thời xưa là thứ trái cây đặc sản quý hiếm.
Những người nước ngoài thời trước, có dịp thưởng thức quả lòn bon xứ Quảng Nam, cũng khó quên hương vị của thứ trái cây đặc sản ấy. Albert Sallet là bác sĩ làm việc lâu năm tại bệnh viện Hội An, trong biên khảo về Ngũ Hành Sơn (Les Montagnes de Marbre) cũng giới thiệu trái lòn bon và nhắc lại những sự kiện liên quan trong quá khứ như: giám mục Taberd đã định tên khoa học là Baccaurea Sylvestric des Laurinnees (1), thuyền trưởng Laplace của tàu Favorite đến Đà Nẵng năm 1830 đã ca ngợi tính mát dịu và ngọt ngào của thứ trái cây ấy trong hồi ký Du hành quanh thế giới theo đường biển Ấn Độ và Trung Hoa xuất bản tại Paris năm 1833 và sách Du hành quanh thế giới do thiếu tướng hải quân Dumont d’Urville chủ biên, xuất bản tại Paris năm 1868, từng miêu tả trái “Lombon” và nói về sự quản lý rất chặt chẽ vườn trái cây ấy. [Bullentin des Amis du Vieux Huế (B.A.V.H) năm 1924] (2).
Theo sách Đại Nam nhất thống chí, ở Quảng Nam, cây lòn bon mọc nhiều tại các nguồn Ô Da (nay là Vu Gia) và Thu Bồn. Các huyện miền núi Hiên, Giằng (Nam Giang), Đại Lộc, Quế Sơn, Tiên Phước đều có rừng lòn bon, nhưng lòn bon thuộc nguồn Vu Gia ở phái bắc thì được biết đến nhiều hơn. Tại thượng nguồn, những rừng lòn bon thuộc các huyện Hiên, Giằng (Nam Giang)do người Catu quản lý. Theo lệ đã có từ xưa , mỗi gia đình sở hữu một số cây, đến mùa hái trái bán cho thương lái người Kinh.
Theo truyền thuyết ở vùng Quảng Nam thời trước, khi quân Trịnh vào chiếm Phú Xuân (1774), Nguyễn Phúc Anh (tức vua Gia Long) lúc ấy mới mười bốn tuổi, theo chú là chúa Duệ Tông (Định Vương) chạy vào Gia Định. Trên đường qua vùng Quảng Nam, vì phải tránh quân Tây Sơn nên cả đoàn bị lạc vào rừng núi ở đầu nguồn Ô Da (Vu Gia). Giữa lúc cả tướng lẫn quân đều bị cái đói hành hạ thì gặp một rừng cây đầy trái lạ. Quân lính hái ăn thử thấy ngon, bèn đem dân cho Định Vương và các quan tướng. Hoàng tôn Nguyễn Phúc Anh tụ tay hái, nên dấu bấm của chàng trai trẻ có chân mạng đế vương ấy mãi còn in trong các múi lòn bon (3).

27/04/2016 , Nguyễn Công Thuần – Báo Kiến thức ngày nay – Năm 2006

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *